Wolna wola - czy naprawdę jest wolna?
Temat kontrowersyjny i nieoczywisty. Jedyne, co zrobię to zostawię Cię z pytaniami, które mnie samą nurtują.
Według słownika języka polskiego PWN - Wola to:
- Zdolność psychiczna człowieka do świadomego i celowego regulowania swojego postępowania;
- To czego ktoś chce, co ktoś postanowił.
- zdolność podmiotów do dokonywania wyborów bez ograniczeń ze strony różnych czynników.
Kolejna sprawa to używki: te legalne i nielegalne, takie jak alkohol, papierosy – szeroko dostępne – oraz zakazane narkotyki. Uzależniają i niszczą organizm oraz psychikę. Czy później sięgamy po nie z własnej woli, czy może pod wpływem środowiska, w którym żyjemy i zachowań, które przyswoiliśmy jako dzieci?
Prof. Robert Sapolsky w jednym z wywiadów z 2024 roku powiedział wprost, że wolna wola nie istnieje, a ludzie są „biologicznymi maszynami”. Również prof. Brian Greene w wywiadzie z 2025 roku ocenił, że wolna wola jest iluzją. Wpisując te nazwiska na YouTube, znajdziecie odpowiednie materiały. Można się z nimi zgadzać lub nie, ale warto ich wysłuchać.
Zobacz, jak często dążysz do jakiegoś celu, realizacji marzeń i wszystko się układa idzie jak "po maśle". Nagle coś zaburza ten porządek i musisz z pewnych rzeczy zrezygnować albo zupełnie zmienić swoje plany. Twoim zamiarem było osiągnięcie konkretnego celu. Być może go osiągniesz, a być może wszystko się zmieni z powodów od Ciebie niezależnych.
Dlatego nurtują mnie pytania: czy naprawdę wybieram sobie to, co mi się przydarza? Przecież jedyne, co mam, to możliwość wyboru spośród różnych opcji, czasami między złym a beznadziejnym. Zostaję postawiona albo wręcz wrzucona przez „los” w daną sytuację i... radź sobie, prawda?
A dzieci z ciężkimi chorobami? Można to tłumaczyć genetyką, biologią albo karmą jako obciążeniem z poprzednich wcieleń, co zupełnie mnie nie przekonuje.
A skrajna bieda, slumsy, wojny, przestępstwa? Patrząc globalnie, wszystko to dzieje się w jednym miejscu - na planecie Ziemia, gdzie człowiek, podobnie jak wszystkie inne istoty, podlega prawom natury, na które nie ma wpływu.
Moim zdaniem mamy wolę, ale patrząc na przytoczoną wyżej definicję z Wikipedii, czy ta wola jest rzeczywiście wolna?
Mamy wybór, lecz i on miewa ograniczenia. Czasami finansowe, czasami fizyczne, innym razem prawne.
Ja mam już swój pogląd, a jego efektem jest wiersz:
AZYMUT
Stojąc na klifie
patrzę
na zacierający się horyzont.
Tak przemija życie,
jak daleko sięga wzrok.
Nagle azymut
zrównuje
ziemię z niebem.
W teatrze tego świata poruszam się
jak marionetka.
Świadoma oddechu odgrywam role
wolnej woli.
Czy ona jest moja?
jeśli nieznana dłoń wyznacza mi ruch?
2026

Komentarze